„Школа – перспектіва села“

 

 

● А яка є ваша основна пріоріта в будучім році? Чули сьме, же ся пущаєте до великого проєкту коло школы.

– Є то так. Моёв пріорітов у будучім роцї є реконштрукція Основной  школы в Стащінї. Школа  буде мати 50 років, а было бы доб-рї, кібы сьме єй на „народенины“ облекли до шумного шматя. Реконштрукція oсновной школы подля проєктованых накладів буде стояти понад 20 міліонів корун. Буде іти од стрїхы через електроіншталацію, заряджіня класів, управы околіцї. Дакоры люде, главно старшы, бісїдують, же треба інвестовати до дачого другого, же они уж до школы не пі-дуть. Треба але повісти, же школа є школа. То є пріоріта, хоць не ходять там, наприклад, їх дїти, але будуть ходити внуци. Школа – то є перспектіва села. Днешня школа у селї є у гаварійнім ставі. Так дале не може екзістовати. Также хочеме єй дати до порядку,  рахує ся ай з выставбов гріска. Маме надїй, же дістанеме коруны з Европской унії.

● Вопрос школы є повязаный вообще із ростом або панадём чісла жытельства у валалї. Неєдно наше русиньске село є приречене на вымертя. Яка є сітуація у Стащінї?

– Треба повісти, чому ся дуже приємно чудую, же  ся двигать чісло жытелїв села Стащін.  Теперь є понад 2 400, а перед роком-двома то было 2 330 людей. Не є то дане тым, же ся родить веце дїтей, але вертають ся нам родаци, котры передтым бывали в Снинї і в іншых містах. Вертають ся до родічовскых домів, інвестують, оправлюють домы, тым село краснїє, а много людей ту купує домы. То нас тїшить, бо такым способом село має перспектіву. Школа в тім процесї зограє вызнамну роль. Окрем іншого, хочеме в максімалній мірї інвестовати до одканалізованя, жебы вода ту была чіста, тадь мы сьме бранов до народного парку Полонины. Дале хочеме інвестовати до освіты, жебы дїти не втїкали до Снины, жебы в школї мали такы условія, абы їх ту максімално тримали. Днесь є поставлене фінанцованя основной школы на базї  – што школярь – то пінязї. Мы выдаєме ай „Stakθνnske noviny“. Нашов главнов задачов є  вернути село там, де было колись. Абы то село было шумне, абы ся о нїм говорило, абы ся ту люде добрї чули, абы ту приходили, а не одходили.

● Окрем інвестічных акцій, чім жыють Стащінчане?

– Дали сьме сі задачу, же што місяць – то даяка акція в селї. Стащін є тіпічный тым, же ся ту  грає картова гра „Філё“, а мы зробили майстровства Стащіна у „Філю“. Зышло ся 10 пар, і грали тоту гру, вірю, же на другый рік то буде 20 пар. Што ся тыкать културы,
маєме такы колектівы, як Бескид (веде М. Кап-
ралёва), Зарічанку (веде А. Юнова). Маме дружбу із селом Славонїце в южных Чехах, із Великым Березным, навщівлюєме ся взаїмно і кличеме їх представителїв на наш фестівал – передтым Фестівал Анцї Ябур, теперь Фестівал народного уменя. Быв 7. 7.  2007, а споїли сьме тот фестівал з отворінём Сільского уряду. На фестівалї выступило много колектівів, нашых, але і з околіцї. Наступного року буде фестівал 12. 7. 2008, а хочеме
дати предность дітём з матерьской і з основ-ной школы, бо у тім 2007 роцї на фестівалї сьме то занедбали, што нас барз мерзить. Бо є то велика гордость села, же має дїти-молоду ґенерацію. Окрем того, сьме робили столнотенісовый турнай, ліквідовали сьме тзв. чорны складкы, причім комісія про жывотне оточіня вытворила проєкт і до того сьме залучіли дїтей із основной школы. Дїти, окрем іншого, назберали 14 000 пластовых фляшок, 7 тон скла а 11 тон папіря, было вшытко ободоване, а 1. 6. 2006 на День дїтей сьме дїтей погостили і обдаровали. Перше місто –  горьскый біціґель выграв першак Кофыра, якый запоїв до зберау нелем родину, але і околіцю. Тогды сьме роздали 25 цїн, але не шкодую.  Того року сьме одовздали ай цїну Іванови Стебілови, якый ославив свою 80-ку і вдяка якому довгы рокы ся утримує солідна уровень културы у селї.

 ● Што рихтуєте під ялічку Стащінчанам?

– Хочеме Стащін выздобити ялічками, ославити Сілвестра на намістю, обїднати музику,  огнёстрой, а кідь вшытко добрї выйде, та буде ай старостовскый ґрок, або чай з румом. З проґрамом нам поможуть нашы фолклорны колектівы. А, самособов, тїшыме ся на колядників-віфлеємцїв, без якых сі нашы святкы не знаме ани представити.

● Видно, же хочете дотримовати русиньскы традіції села...

– Подля старого календаря на святкы ся сходиме до културного дому, де выступлять  представителї вшыткых церьквей, якы суть у селї – правослывной, ґрекокатолицькой, римокатолицькой, а співають ся колядкы. А то є таке, на што ся не дасть забыти.

● О такім великім і краснім селї  як є Стащін бы ся дало  много того говорити, а главно, з такым щірым, добросердечным старостом, якым є Ян Кереканіч. Видно, же му залежить на валалї, котрого є старос-
том, не вадить, же є ту присташом. Зжыв ся з людми. Не перебрали сьме выштыкы темы, але кідь сьме захопили тему русинства, охотно ся розговорив.

– З Руснака – пес і собака. То залежить од людей.  Я ся нїґда не ганьбив за тото, же єм Руснак. Так ся справую ай на сільскім заступительстві, котре ведеме по русиньскы. Через културу можеме того много зробити про русиньскый язык. Я мам такы скусености, же буде в хыжі 9 Русинів, а єден Словак, такой вшыткы перейдуть на словеньскый язык. Так є то знами, все над нами хтось стояв. Теперь є дакус сітуація інша. Може ся каждый голосити ку своїй народности. І на нашій школї ся учіть русиньскый язык. Я ся тому не браню як староста. Вшытко залежить од людей, конкретно од родічів. Не зашкодить, абы дїти  ся вчіли по своёму. Маме быти горды на своє, і на то, наприклад, же свої дїтьскы рокы ту провів великый писатель Александер Духновіч. А о нїм ся дїти можуть научіти лем в школї – на годинах русиньского языка.

За розговор подяковала і пожелала щастливы святкы Марія МАЛЬЦОВСКА

19.12.2007